Jod jest pierwiastkiem należącym do fluorowców. Występuje głównie w wodzie morskiej, w złożach solankowych, rybach morskich i owocach morza. Z wody dostaje się do atmosfery i spada wraz z deszczem na gleby. Oddychać jodowanym powietrzem można tylko nad morzem, już kilka kilometrów dalej nie ma go w atmosferze. Im dalej od morza, tym mniej jodu występuje w glebie. Występuje też w produktach rolnych, mleku i mięsie, ale jego ilość jest zależna od jego zawartości w glebie i paszy dla zwierząt. Nad Morzem Bałtyckim jest dużo jodu, na południu kraju niemal nie występuje. Tak więc tylko nad morzem przyjmujemy jod wraz z wdychanym powietrzem, w pozostałych regionach kraju wprowadzamy go do organizmu wraz z pożywieniem. Niedobory jodu prowadzą do chorób tarczycy.

Ile człowiek potrzebuje jodu?

W ludzkim organizmie znajduje się mikroskopijna ilość jodu, zaledwie 40 mg, z czego około 70% zawiera tarczyca. Dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest niewielkie – około 150 mikrogramów dla osoby dorosłej, więcej potrzebują kobiety w ciąży(175 mikrogramów) oraz matki karmiące (200 mikrogramów). Mimo to aż do lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku wiele ludzi cierpiało z powodu niedoboru tego pierwiastka.

W tym czasie wprowadzono do sprzedaży jodowaną sól, której codzienne spożycie w niewielkiej ilości ( wystarczy mała łyżeczka) zaspokaja potrzeby organizmu. Ilość jodu jest niewielka, ale wystarczająca, wynosi 0d 3 do 19 mg na kilogram produktu. Nie należy spożywać dużo soli, nawet w przypadku niedoboru jodu, gdyż obecny tam sód doprowadza do wysokiego ciśnienia.

Naturalnym źródłem jodu są następujące produkty: świeży dorsz – 110 mikrogramów w 100 gramach), mintaj – 103, łosoś wędzony – 30, sardynka w oleju – 25, ser gouda – 35, pieczywo chrupkie -14, kefir – 7,5, ryż brązowy – 4,5, razowy chleb żytni – 2,7. Niektóre wody mineralne zawierają ten pierwiastek, należy je pić np. przy diecie bezsolnej.

Przyswajanie jodu jest utrudnione, gdy w diecie znajduje się dużo kapusty, kalafiora, brukselki i soi, także rzepy i brukwi oraz orzeszków ziemnych i gorczycy. Te rośliny zawierają substancje wolotwórcze.

Ryzyko przedawkowania jodu jest znikome, jego skutki (metaliczny posmak w ustach, bóle głowy, biegunka) dają się odczuć dopiero po 30- krotnym przekroczeniu dozwolonej dawki. Mimo to nie należy bez wiedzy lekarza przyjmować preparatów z jodem.

Do czego potrzebny jest jod?

Jod jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Ten gruczoł znajdujący się pod grdyką wytwarza trzy hormony, z czego do produkcji dwóch: tyroksyny i trójjodotyroniny jest niezbędny. Pęcherzykowe komórki tarczycy wychwytują jod z krwioobiegu i magazynują go w gruczole. Gdy stężenie jodu we krwi jest zbyt małe, dochodzi do rozrostu tarczycy, która może powiększyć się do sporych rozmiarów i jest widoczna jako wole. Ilość komórek pęcherzykowych wzrasta, by zwiększyć ilość przechwytywanego jodu.

Na skutek niedoboru jodu dochodzi do zakłócenia pracy tarczycy, która nie produkuje hormonów tyroksyny i trójjodotyroniny w odpowiednich ilościach, co skutkuje takimi chorobami jak nadczynność albo niedoczynność tarczycy.

Jod jest szczególnie niezbędny rozwijającemu się płodowi oraz małym dzieciom. Gdy przyszła matka cierpi na niedoczynność tarczycy na skutek niedoborów hormonów, wówczas płód nie rozwija się prawidłowo, może dojść do wad rozwojowych mózgu i układu nerwowego, co skutkuje ciężkim upośledzeniem dziecka. U małych dzieci niedobory jodu powodują opóźnienie rozwoju intelektualnego oraz zaburzenia wzrostu.

Skutki nieprawidłowej pracy tarczycy

Są dwie najczęstsze choroby tarczycy polegające na nieprawidłowym wydzielaniu hormonów. Gdy hormonów jest za wiele, wówczas mówimy o nadczynności tarczycy, gdy jest za mało, dochodzi do niedoczynności tarczycy. W obydwu przypadkach zachodzi do zakłóceń w przemianie materii, za co jest odpowiedzialna tarczyca. Niedoczynność tarczycy może być spowodowana długotrwałym niedoborem jodu.
W nadczynności tarczycy
, której towarzyszy wole czynne, najczęstszymi objawami są: zwiększenie tempa przemiany materii, co objawia się chudnięciem, zwiększoną pobudliwością i nerwowością, drżeniem rąk, kołataniem serca,u kobiet – zakłócenia cyklu miesiączkowego.

W niedoczynności tarczycy obserwuje się zwolnienie tempa przemiany materii, spowolnienie ruchowe, przybieranie na wadze mimo prawidłowej diety, niewydolność serca, wzrost stężenia cholesterolu, u kobiet może dojść do niepłodności.

Częstym skutkiem niedoborów jodu jest wole obojętne. Wówczas nie dochodzi do zaburzeń w wydzielaniu hormonów, ale powiększona tarczyca wymaga leczenia farmakologicznego – podawania tyroksyny, czasami także jodu. Gdy taka terapia nie pomaga, wymagana jest operacja chirurgiczna, gdyż duża tarczyca utrudnia oddychanie i połykanie.

W Polsce najczęściej występuje wole wczesne, gdy tarczycę można wyczuć dotykiem, natomiast jest ona niewidoczna przy odchyleniu głowy. U 4% ludności tarczyca jest powiększona na tyle, że można ją zaobserwować po odchyleniu głowy, natomiast wole widoczne z dalszej odległości ma 0,2% Polaków. W każdym przypadku wymagane jest leczenie.

5,1 k